Journal

The Athenian Connoisseur - Η Ομόνοια και το συντριβάνι της

Η Ομόνοια και το συντριβάνι της

Αν το Σύνταγμα είναι η καρδιά της Αθήνας, στην Ομόνοια βρίσκεται το μαλακό υπογάστριο της πρωτεύουσας. Η πλατεία της Ομόνοιας είναι ίσως η πιο ταλαιπωρημένη της Ελλάδας. Μέσα από τις δεκαετίες υπέστη πολλές αναπλάσεις που πάντα άφηναν τους Αθηναίους απογοητευμένους, να νοσταλγούν τα περασμένα μεγαλεία της. 

Οι περισσότεροι συμφωνούσαν: Αυτός ο καυτός και αφιλόξενος κυκλοφοριακός κόμβος, έμοιαζε πιο υποφερτός με ένα συντριβάνι στο κέντρο. Έτσι, μετά από πολλά χρόνια, στην αυγή της δεκαετίας του 2020, η Ομόνοια απέκτησε ξανά έναν μεγαλοπρεπή, υδάτινο πίδακα. Ποια είναι η ιστορία του και γιατί ταυτίστηκε τόσο πολύ η συγκεκριμένη πλατεία με το υγρό στοιχείο; 

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή: Βρισκόμαστε στο 1834, και η Ελλάδα έχει πρόσφατα κατακτήσει την ανεξαρτησία της. Τα ηπειρωτικά σύνορα του νέου κράτους φτάνουν μετα βίας ως τη Λαμία ενώ πέρα από τη σημερινή Ομόνοια, βρίσκουμε χωράφια. 
Η πλατεία έχει προβλαφτεί στο πρώτο πολεοδομικό σχέδιο της Αθήνας από τους αρχιτέκτονες Κλεάνθη και Σάουμπερτ, με σκοπό να κτιστούν εκεί τα βασιλικά ανάκτορα. Τελικώς, το παλάτι θα κτιστεί στο Σύνταγμα, και η πλατεία όπου εκκινεί η οδός Σταδίου και καταλήγει η Πανεπιστημίου, θα ονομαστεί πλατεία Όθωνος, προς τιμήν του ηγεμόνα. 

Το 1862, ο Όθων θα αναγκαστεί να εγκαταλείψει το θρόνο. Τότε οι ηγέτες των αντιπάλων πολιτικών παρατάξεων (των “Ορεινών” και των “Πεδινών”), θα συγκεντρωθούν στην πλατεία και θα δώσουν όρκο «ομονοίας», τερματίζοντας τις αιματηρές ταραχές που είχαν προηγηθεί. Έτσι η πλατεία θα μετονομαστεί οριστικά σε πλατεία Ομονοίας.  Εκείνη την εποχή βεβαίως η πλατεία δεν διέθετε συντριβάνι ενώ δεν ήταν ούτε κυκλική. Τα επόμενα χρόνια θα φυτευτεί, θα φωταγωγηθεί και θα υποδεχτεί στο κέντρο της μια εξέδρα μουσικής για να παιανίζει η στρατιωτική μπάντα προς τέρψιν των Αθηναίων. Βρισκόμαστε στην “μπελ επόκ” της Ομόνοιας που θυμίζει λίγο ευρωπαϊκή πλατεία με τους χυτούς φανοστάτες και τους διαβάτες με τα υμίψηλα καπέλα, παρά τη φτώχεια που θεριεύει στα γύρω στενά. Στην πλατεία δεσπόζουν τότε εξαιρετικά νεκλασικά που δεν υπάρχουν πια. Εξαίρεση αποτελούν τα δίδυμα έργα του Ερνέστου Τσίλλερ, το Μπάγκειο μεγάρο και το ξενοδοχείο Μέγας Αλέξανδρος, που οικοδομήθηκαν τη δεκαετία του 1880, και στέκουν ακόμα εκατέρωθεν της οδού Αθηνάς. 

Την περίοδο του μεσοπολέμου, η πλατεία θα αλλάξει δραματικά προφίλ: Αποκτά κυκλικό σχήμα και  ανασκάπτεται εξ ολοκλήρου για να γίνει ο υπόγειος σταθμός (1930) του ηλεκτρικού σιδηροδρόμου που ήδη συνέδεε την πρωτεύουσα, με το λιμάνι του Πειραιά. Είναι η ίδια γραμμή που μέχρι τις μέρες μας διασχίζει την Αττική, και φτάνει (το 1957) ως το δροσερό προάστιο της Κηφισιάς. 
Θα μεσολαβήσει ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος και η κατοχή που θα βυθίσει στη δυστυχία και στην απόλυτη ανέχεια την Αθήνα και την Ομόνοια. Ωστόσο τα μεταπολεμικά χρόνια της ανοικοδόμησης, η ιστορική πλατεία θα πρωταγωνιστήσει ξανά στα δρώμενα της πρωτεύουσας. 

Το 1954 ξεκινά η μοντέρνα περίοδος της Ομόνοιας καθώς στα έγκατα της ξεδιπλώνεται μια μικρή υπόγεια πολιτεία, με τράπεζες και καταστήματα. Τότε θα αποκτήσει και τις πρώτες κυλιόμενες σκάλες, που εντυπωσιάζουν ιδιαίτερα τους Αθηναίους. Στα τέλη της δεκαετίας του ’50, η μοντέρνα Ομόνοια φτάνει στο αποκορύφωμα της: Η επιφάνεια της διαμορφώνεται σε τεχνητή λίμνη, και στα γύρω κτίρια λάμπουν πολύχρωμες επιγραφές από νέον. Έκτοτε καθιερώνεται να βουτούν στα νερά του συντριβανιού οι φίλαθλοι, στις μεγάλες επιτυχίες της εθνικής ομάδας ή του Παναθηναϊκού.

Τα επόμενα χρόνια, η ζωή γύρω από την Ομόνοια κυλά με ολοένα γρηγορότερους ρυθμούς. Στις ζωές των Αθηναίων, εκτός από τους αθλητικούς πανηγυρισμούς, μπαίνουν τα ραντεβού στον Μπακάκο, η ανακαίνιση του ΝΕΟΝ, οι Σαββατοβραδινές εξορμήσεις για τις Κυριακάτικες εφημερίδες, οι μεγάλες προεκλογικές συγκεντρώσεις με τις πλαστικές σημαίες.  

Το 1988, η Ομόνοια γίνεται ξανά θέμα συζήτησης όπως και σήμερα με το νέο συντριβάνι: Στο κέντρο της πλατείας εγκαθίσταται ένα πρωτοποριακό γλυπτό από τόνους γυαλιού, ο περίφημος “Δρομέας” του Κώστα Βαρώτσου. Και όπως ο πύργος του Άιφελ που ξεκίνησε ως προσωρινή κατασκευή, έγινε το σύμβολο των Παρισίων, έτσι και ο Δρομέας που επρόκειτο αρχικά να στηθεί για ένα μήνα στην Ομόνοια, ταυτίστηκε για περίπου τέσσερα χρόνια με την πλατεία (σήμερα τον θαυμάζουμε απέναντι από το Χίλτον). 

Με την αποχώρηση του Δρομέα το 1992, ξεκινά μια περίοδος σχετικής απαξίωσης για την Ομόνοια: Ενώ η Αθήνα αναπτύσσεται σε τροχιά Ολυμπιακών αγώνων, το μαλακό της υπογάστριο μοιάζει να υποβαθμίζεται. Έργα για το μετρό της Αθήνας, αμφιλεγόμενες αναπλάσεις, κατάργηση του κυκλικού σχεδίου της πλατείας, αλλά και αποχαιρετισμός στο “κουρασμένο” συντριβάνι. Σα να μην έφταναν αυτά, ακολούθησαν και τα χρόνια της μεγάλης οικονομικής κρίσης και των μνημονίων, που έμοιαζαν να δίνουν τη χαριστική βολή στην πλατεία. 

Εκεί που οι περισσότεροι Αθηναίοι είχαν πάψει να ελπίζουν ότι η εμβληματική πλατεία θα τους χαμογελάσει ξανά, τον Οκτώβριο του 2019 αποφασίστηκε -με διαδικασίες εξπρές- να ξαναγίνει εργοτάξιο η Ομόνοια και να αποκτήσει ένα νέο πολυτελές υδάτινο γλυπτό που θα την ομορφαίνει και θα δροσίζει τους περαστικούς. 

Με μια μικρή καθυστέρηση λόγω της καραντίνας του κορωνοϊού, οι Αθηναίοι αντίκρυσαν τον Μάϊο του 2020 τη νέα πλατεία με την ολόλευκη πλακόστρωση, το καταπράσινο γκαζόν και το ομολογουμένως εντυπωσιακό της συντριβάνι. Με διάμετρο 30 μέτρων, φωτισμένο από 90 υποβρύχιους προβολείς, με 188 συμμετρικές δέσμες νερού και με έναν κεντρικό πίδακα που τινάζει το νερό σε ύψος 20 μέτρων: Το απόλυτο και μεγαλύτερο… spritz της πόλης! Ας υψώσουμε ένα ποτήρι Otto’s, στη νέα μπελ επόκ της Ομόνοιας. 

Return to Journal
Also Read

Entering this site, you confirm that you have the legal drinking age. Otto’s Athens Vermouth reminds you to please drink responsibly.
Please do not share or forward this content with anyone under the legal drinking age. CLOSE